Phần thô không phải hạng mục có thể nhìn thấy sau khi hoàn thiện — nhưng chính nó quyết định liệu ngôi nhà của bạn sẽ đứng vững 50 năm hay xuống cấp sau 10 năm. Nhiều chủ đầu tư mắc sai lầm nghiêm trọng khi lập dự toán xây nhà: tập trung vào đơn giá từng hạng mục mà không nhìn tổng thể cơ cấu chi phí, dẫn đến phát sinh ngoài kiểm soát giữa chừng hoặc chọn vật liệu kém chất lượng rồi phải sửa chữa tốn kém sau vài năm.
Ở khu vực miền Trung — nơi khí hậu khắc nghiệt với nắng nóng mùa khô, mưa lớn mùa lũ và độ ẩm cao quanh năm — sai lầm trong lựa chọn vật liệu phần thô không chỉ là vấn đề chi phí mà còn là vấn đề an toàn kết cấu. Chi phí xây nhà phần thô tại miền Trung dao động 2,5–4,5 triệu đồng/m² sàn tùy quy mô công trình, loại nhà và tiêu chuẩn vật liệu — một con số đủ lớn để mỗi quyết định vật liệu đều có tác động tài chính đáng kể.
Bài viết này phân tích đầy đủ các hạng mục cấu thành chi phí xây nhà phần thô, cách đánh giá hiệu quả kinh tế của từng loại vật liệu và những nguyên tắc tối ưu ngân sách mà các nhà thầu có kinh nghiệm áp dụng trong thực tế.
Chi Phí Xây Nhà Phần Thô Bao Gồm Những Hạng Mục Nào?

Phần thô trong xây dựng dân dụng được định nghĩa là toàn bộ công việc tạo nên kết cấu chịu lực và bao che của công trình — từ khi đào móng đến khi hoàn thành tường xây, mái và sàn bê tông, chưa bao gồm hệ thống điện, nước, hoàn thiện và nội thất.
Về tỷ trọng trong tổng chi phí xây dựng, phần thô thường chiếm 55–65% tổng giá trị công trình dân dụng thông thường, tương đương 35–55% cho nhà có yêu cầu hoàn thiện cao cấp.
Chi phí móng
Móng là hạng mục tốn kém nhất tính trên đơn vị thể tích bê tông, vì yêu cầu kỹ thuật cao và thi công trong điều kiện khó kiểm soát (địa chất, nước ngầm). Chi phí móng thường chiếm 15–25% chi phí phần thô tùy loại móng:
- Móng băng: 180–280 triệu đồng cho nhà phố 5×20 m, phù hợp với nền đất có sức chịu tải ≥1,0 kg/cm²
- Móng cọc bê tông cốt thép: 280–480 triệu đồng tùy số lượng và chiều sâu cọc, bắt buộc khi nền đất yếu hoặc công trình từ 3 tầng trở lên tại vùng có địa chất phức tạp
- Móng bè: 220–350 triệu đồng, phù hợp nền đất không đồng đều
Vật liệu chính cho móng gồm: bê tông mác 200–300 (tùy yêu cầu kết cấu), thép CB300-V hoặc CB400-V theo TCVN 1651-2:2018, xi măng và cát. Chi phí thép cho phần móng thường chiếm 35–45% giá trị vật liệu hạng mục này.
Chi phí kết cấu
Kết cấu khung (cột, dầm, sàn) là xương sống của công trình và thường chiếm tỷ trọng lớn nhất trong vật liệu phần thô — 30–40% tổng chi phí vật liệu. Với nhà phố 1 trệt 2 lầu diện tích sàn 300 m², chi phí kết cấu thường nằm trong khoảng:
- Bê tông cột/dầm: 80–120 triệu đồng
- Bê tông sàn (đổ toàn khối): 150–220 triệu đồng
- Thép kết cấu: 200–320 triệu đồng
Biến động giá thép xây dựng trong giai đoạn 2020–2023 lên đến 40–60% dao động — đây là lý do nhiều dự toán xây nhà sai lệch nghiêm trọng khi không cập nhật giá vật liệu theo thời điểm triển khai thực tế.
Chi phí tường xây
Tường xây thường chiếm 15–20% chi phí vật liệu phần thô, bao gồm gạch xây, vữa xây và chi phí gia công cửa thô. Với nhà phố 5×20 m, 3 tầng, diện tích tường xây thực tế thường khoảng 350–450 m² (sau khi trừ cửa và tường kính).
Lựa chọn loại gạch xây ảnh hưởng đến chi phí tường không chỉ qua đơn giá viên gạch — mà còn qua mức tiêu hao vữa (phụ thuộc sai số kích thước), tốc độ thi công (phụ thuộc trọng lượng viên và độ đồng đều) và chi phí trát sau này (phụ thuộc độ phẳng tường hoàn thành).
Chi phí nhân công
Nhân công phần thô thường chiếm 30–40% tổng chi phí phần thô (tính cả vật liệu và công), tỷ lệ này cao hơn ở khu vực đô thị như Đà Nẵng so với tỉnh lẻ do chênh lệch đơn giá nhân công. Một số mốc đơn giá nhân công phần thô hiện tại tại miền Trung:
- Nhân công xây tường: 85.000–130.000 đồng/m²
- Nhân công đổ bê tông cột/dầm/sàn: 120.000–180.000 đồng/m³
- Nhân công làm cốt thép: 4.500–6.500 đồng/kg
- Nhân công đào đất móng (thủ công): 150.000–220.000 đồng/m³
Chi Phí Gạch Xây Trong Tổng Dự Toán Phần Thô
Tỷ trọng chi phí gạch xây
Trong tổng chi phí vật liệu xây dựng phần thô, gạch xây thường chiếm 8–12% — nhỏ hơn thép và bê tông nhưng lớn hơn nhiều chủ đầu tư nhận ra. Với nhà phố 3 tầng 300 m² sàn, chi phí gạch xây thường dao động 25–55 triệu đồng tùy loại gạch và tổng diện tích tường.
Số lượng gạch cần dùng tính theo công thức thực tế:
- Tường dày 100 mm (gạch thẻ): 55–60 viên/m² (gạch 200×100×60 mm)
- Tường dày 150 mm: 75–85 viên/m² (gạch 390×190×150 mm xây đứng)
- Tường dày 200 mm (gạch block đôi): 50–55 viên/m² (gạch 390×190×190 mm)
Hao hụt thi công thường tính thêm 3–5% cho gạch tiêu chuẩn, lên đến 7–10% với gạch có sai số kích thước lớn.
Ảnh hưởng của chất lượng gạch đến tổng chi phí
Sai lầm phổ biến nhất trong dự toán gạch là chỉ so sánh đơn giá viên gạch mà không tính chi phí phát sinh do chất lượng gạch kém. Gạch có sai số kích thước lớn (>3 mm) buộc phải dùng lớp vữa dày 12–15 mm thay vì 8–10 mm tiêu chuẩn — tăng tiêu hao vữa 20–30% và kéo dài thời gian xây 15–20%.
Cường độ nén gạch cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hao hụt: gạch mác thấp (M50) dễ vỡ khi cắt, tỷ lệ hao hụt có thể lên 8–12% so với 3–5% của gạch đạt mác M75–M100.
Để tối ưu chi phí tường xây thực tế, nhiều nhà thầu tại khu vực Quảng Ngãi, Quảng Nam, Đà Nẵng đang chuyển sang sử dụng gạch không nung Quảng Ngãi đạt TCVN 6477:2022 — loại vật liệu cho phép kiểm soát chặt chẽ sai số kích thước ±1–2 mm nhờ quy trình ép tạo hình cơ giới, giảm đáng kể chi phí vữa và nhân công xây so với gạch đất sét nung thủ công.
Chi phí vận chuyển gạch
Chi phí vận chuyển gạch ít được tính đúng trong dự toán ban đầu. Gạch đặc (khối lượng thể tích 1.800–2.000 kg/m³) là vật liệu nặng — xe tải 5 tấn chỉ chở được khoảng 3.500–4.000 viên gạch đặc hoặc 5.000–6.000 viên gạch rỗng.
Với công trình tại khu vực miền Trung, ưu tiên chọn nhà cung cấp trong bán kính 80–100 km có thể tiết kiệm 150.000–350.000 đồng/chuyến so với nhập từ ngoài vùng — tương đương giảm 5–8% tổng chi phí gạch sau khi tính cả vận chuyển.
Hiệu quả kinh tế dài hạn
Chi phí vòng đời vật liệu là thước đo quan trọng hơn đơn giá mua vào. Gạch không nung xi măng cốt liệu có hệ số dẫn nhiệt thấp hơn gạch đất sét nung khoảng 15–20% (0,55–0,65 W/m·K so với 0,70–0,85 W/m·K), giúp giảm tải nhiệt qua tường trong khí hậu nắng nóng miền Trung. Hiệu ứng này tích lũy thành tiết kiệm chi phí điều hòa khoảng 8–12% theo năm — không nhỏ khi tính trên 20–30 năm vận hành công trình.
Làm Thế Nào Để Tối Ưu Chi Phí Vật Liệu?
So sánh giá và chất lượng
Nguyên tắc đầu tiên: không bao giờ so sánh giá vật liệu mà không chuẩn hóa theo cùng tiêu chí kỹ thuật. So sánh giá gạch xây mà không xét đến mác cường độ, sai số kích thước và hệ số hao hụt sẽ cho kết quả sai lệch nghiêm trọng.
Cách so sánh đúng là tính chi phí tường hoàn thành trên 1 m² thay vì đơn giá viên gạch, bao gồm: giá gạch + vữa xây + nhân công xây + hao hụt thi công. Cách tính này thường cho thấy gạch không nung chất lượng cao có chi phí tường hoàn thành thấp hơn 5–10% so với gạch đất sét nung cùng phân khúc, dù đơn giá viên cao hơn 10–15%.
Tham khảo thêm phân tích so sánh giá gạch không nung và gạch nung để có số liệu cụ thể theo từng loại quy cách và mác cường độ trước khi lập dự toán.
Lựa chọn nhà cung cấp uy tín
Bốn tiêu chí tối thiểu để đánh giá nhà cung cấp vật liệu xây dựng phần thô:
- Hồ sơ pháp lý đầy đủ: Phiếu thử nghiệm từ phòng lab được công nhận VILAS, chứng nhận hợp quy theo QCVN 16:2023/BXD (với gạch, ngói)
- Nguồn gốc rõ ràng: Xuất xứ vật liệu, nhà máy sản xuất, năm sản xuất
- Chính sách đổi trả: Cam kết xử lý lô hàng không đạt tiêu chuẩn
- Năng lực giao hàng: Đảm bảo tiến độ cung ứng khớp với tiến độ thi công — thiếu vật liệu giữa chừng buộc phải dừng công trình, phát sinh chi phí nhân công chờ đợi
Giảm chi phí phát sinh
Phát sinh chi phí phần thô thường đến từ 5 nguồn chính:
- Thay đổi thiết kế giữa chừng: Mỗi lần thay đổi kết cấu sau khi thi công tốn trung bình 15–25 triệu đồng cho nhà phố
- Vật liệu không đạt chuẩn phải thay thế: Chi phí phá dỡ và xây lại thường gấp 2,5–3 lần chi phí thi công ban đầu
- Thời tiết: Đổ bê tông trong mùa mưa miền Trung (tháng 9–12) tốn thêm 8–12% chi phí che chắn và xử lý
- Thiếu vật liệu đột xuất: Mua bổ sung lẻ tẻ thường đắt hơn 10–20% so với đặt hàng theo lô
- Nhân công nghỉ việc giữa chừng: Rủi ro đặc thù mùa lễ, tết — cần dự phòng 5–8% chi phí nhân công
Tính toán theo vòng đời công trình
Một nguyên tắc quan trọng trong tối ưu ngân sách xây dựng: mỗi đồng tiết kiệm ở phần thô bằng cách hạ tiêu chuẩn vật liệu có thể tốn 3–5 đồng sửa chữa trong 10–15 năm đầu vận hành. Chi phí sửa nứt tường, thấm dột, bong vữa cộng lại thường vượt xa phần chênh lệch vật liệu ban đầu.
Cách tiếp cận hợp lý: xác định ngân sách tổng, phân bổ ưu tiên cho các hạng mục kết cấu chịu lực và bao che (không thể sửa sau khi hoàn thiện), linh hoạt hơn ở các hạng mục dễ nâng cấp sau này như hoàn thiện nội thất.
Lựa Chọn Vật Liệu Theo Điều Kiện Thi Công Miền Trung
Miền Trung Việt Nam có điều kiện khí hậu và địa lý đặc thù ảnh hưởng trực tiếp đến lựa chọn vật liệu xây dựng. Không phải loại vật liệu nào phù hợp ở Hà Nội hay TP.HCM cũng cho hiệu quả tương đương tại Quảng Ngãi, Quảng Nam hay Đà Nẵng.
Quảng Ngãi
Quảng Ngãi có khí hậu nhiệt đới gió mùa với lượng mưa trung bình 3.200–3.500 mm/năm — cao hơn đáng kể so với Hà Nội (1.700 mm) hay TP.HCM (2.000 mm). Mùa mưa tập trung tháng 9–12 với nhiều đợt mưa lớn kèm lũ quét ở vùng trung du, đặt ra yêu cầu cao về khả năng chống thấm của vật liệu tường.
Yêu cầu kỹ thuật gạch xây cho công trình tại Quảng Ngãi:
- Độ hút nước ≤14% (TCVN 6477:2022) — tránh tường thấm ngược khi mưa kéo dài
- Cường độ nén ≥7,5 MPa (mác M75) cho tường ngăn, ≥10 MPa cho tường chịu lực
- Kích thước đồng đều để giảm mạch vữa hở trong điều kiện co ngót nhiệt mùa hè
Tham khảo thêm gạch không nung Quảng Nam cho các dự án tại khu vực lân cận.
Quảng Nam
Quảng Nam có đặc điểm địa hình đa dạng từ đồng bằng ven biển (Hội An, Điện Bàn) đến vùng trung du (Thăng Bình, Tam Kỳ) và miền núi (Nam Giang, Phước Sơn). Điều này tạo ra sự khác biệt đáng kể về điều kiện địa chất và yêu cầu vật liệu giữa các tiểu vùng trong cùng một tỉnh.
Khu vực ven biển Quảng Nam có môi trường ăn mòn trung bình — hàm lượng muối trong không khí cao hơn vùng nội địa nhưng thấp hơn đảo và vùng ven biển cực Nam. Gạch xây cho khu vực này cần ưu tiên độ hút nước thấp và bề mặt không có vết nứt vi mô để hạn chế tích tụ clorua theo thời gian.
Đà Nẵng
Đà Nẵng là thị trường xây dựng năng động nhất miền Trung, với nhiều dự án nhà ở đô thị, khách sạn và khu công nghiệp đang triển khai đồng thời. Đặc thù của thị trường Đà Nẵng là yêu cầu kỹ thuật cao hơn và kiểm soát hồ sơ pháp lý chặt chẽ hơn so với các tỉnh lân cận.
Nhiều công trình từ 5 tầng trở lên tại Đà Nẵng nằm trong diện phải tuân thủ Thông tư 09/2012/TT-BXD về sử dụng vật liệu không nung bắt buộc. Điều này tạo ra nhu cầu ổn định cho gạch không nung Đà Nẵng đạt tiêu chuẩn với hồ sơ công bố hợp quy đầy đủ.
Khí hậu và yêu cầu kỹ thuật chung cho miền Trung
Điểm chung của cả ba địa phương: biên độ nhiệt ngày đêm lớn (15–20°C vào mùa hè) tạo ra ứng suất nhiệt đáng kể trên tường xây. Gạch có hệ số giãn nở nhiệt ổn định và khả năng bám vữa tốt sẽ hạn chế nứt tường theo thời gian — đây là lý do gạch không nung xi măng cốt liệu (hệ số giãn nở 8–10×10⁻⁶/°C) có lợi thế so với gạch đất sét nung (10–12×10⁻⁶/°C) trong điều kiện khí hậu miền Trung.
Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Chi Phí Xây Nhà Tại Đà Nẵng
Đà Nẵng có mặt bằng chi phí xây dựng cao hơn 10–18% so với các tỉnh lân cận như Quảng Nam, Quảng Ngãi — không chỉ vì đơn giá nhân công cao hơn mà còn vì nhiều yếu tố đặc thù địa phương.
Vị trí công trình
Trong nội đô Đà Nẵng, chi phí xây dựng biến động đáng kể theo quận/khu vực:
- Quận Hải Châu, Thanh Khê: Mật độ đô thị cao, thi công hạn chế không gian làm tăng chi phí tổ chức công trường 12–18%
- Quận Sơn Trà, Ngũ Hành Sơn: Nhiều khu vực gần biển, yêu cầu vật liệu chống ăn mòn cao hơn, tăng chi phí vật liệu 8–15%
- Quận Liên Chiểu, Hòa Vang: Không gian thi công rộng hơn, chi phí tổ chức công trường thấp hơn nhưng vị trí xa trung tâm làm tăng chi phí vận chuyển vật liệu
Chi phí vận chuyển
Đà Nẵng là trung tâm phân phối vật liệu xây dựng lớn nhất miền Trung, với nhiều nhà cung cấp có kho bãi tại khu vực Liên Chiểu và Hòa Khánh. Chi phí vận chuyển vật liệu trong nội thành Đà Nẵng thường thấp hơn so với các tỉnh lân cận.
Tuy nhiên, khu vực ven biển và bán đảo Sơn Trà có chi phí vận chuyển cao hơn 15–25% do hạn chế giờ lưu thông xe tải và yêu cầu phương tiện nhỏ trong các tuyến phố hẹp.
Nguồn cung vật liệu
Đà Nẵng có lợi thế về nguồn cung đa dạng — cả vật liệu sản xuất tại chỗ và nhập từ Quảng Nam, Quảng Ngãi vào thị trường này. Tính cạnh tranh cao giữa các nhà cung cấp tại Đà Nẵng giúp kiểm soát giá vật liệu tốt hơn so với các tỉnh đơn cực về nguồn cung.
Với gạch xây, cả gạch không nung Đà Nẵng sản xuất tại chỗ và gạch nhập từ nhà máy trong vùng đều có mặt trên thị trường — tạo điều kiện so sánh giá và chất lượng trước khi quyết định.
Biến động giá theo mùa
Chi phí xây dựng tại Đà Nẵng biến động theo mùa với biên độ đáng kể:
- Mùa khô (tháng 1–8): Thời điểm thuận lợi cho thi công, nhu cầu nhân công cao đẩy đơn giá nhân công lên 8–12% so với mùa mưa
- Mùa mưa (tháng 9–12): Nhân công dồi dào hơn, giá thấp hơn nhưng chi phí che chắn và bảo vệ công trình tăng, tiến độ chậm hơn 20–30%
- Trước Tết Nguyên Đán (tháng 11–12 âm lịch): Nhân công khó giữ, nguy cơ đình trệ công trình cao nhất trong năm
Lập kế hoạch mua vật liệu chủ lực (thép, xi măng, gạch) theo lô lớn vào tháng 7–8 — thời điểm giá vật liệu thường ổn định và nguồn cung dồi dào — có thể tiết kiệm 5–10% so với mua rải rác theo tiến độ.
FAQ
Chi phí phần thô thường chiếm bao nhiêu phần trăm tổng chi phí xây nhà?
Phần thô thường chiếm 55–65% tổng chi phí xây dựng đối với nhà ở dân dụng phổ thông. Với nhà có yêu cầu hoàn thiện cao cấp (đá tự nhiên, nội thất nhập khẩu), tỷ lệ này giảm xuống còn 40–50% vì chi phí hoàn thiện tăng cao. Nắm rõ tỷ trọng này giúp chủ đầu tư phân bổ ngân sách hợp lý ngay từ giai đoạn lập kế hoạch.
Có nên chọn vật liệu giá rẻ để giảm ngân sách không?
Không nên áp dụng đồng đều cho mọi hạng mục. Với kết cấu chịu lực (thép, bê tông móng, cột, dầm) và vật liệu bao che chính (gạch tường ngoài, mái), không nên hạ tiêu chuẩn dưới mức quy định — chi phí sửa chữa kết cấu gấp 3–5 lần chi phí chênh lệch vật liệu. Với các hạng mục dễ nâng cấp sau (hoàn thiện nội thất, thiết bị vệ sinh), có thể chọn mức phù hợp ngân sách hiện tại và nâng cấp dần.
Làm thế nào để dự toán vật liệu chính xác hơn?
Ba bước cơ bản: (1) Bóc tách khối lượng từ bản vẽ thiết kế có xác nhận của kỹ sư — không ước tính theo kinh nghiệm; (2) Cộng hệ số hao hụt theo từng loại vật liệu (gạch 5–7%, thép 3–5%, xi măng 8–10%); (3) Cập nhật đơn giá vật liệu tại thời điểm triển khai thực tế, không dùng giá tham khảo cũ hơn 3 tháng. Sai sót ở bước (1) thường dẫn đến phát sinh lớn nhất.
Những yếu tố nào khiến chi phí phần thô tăng cao ngoài dự kiến?
Năm nguyên nhân phổ biến nhất: (1) Địa chất yếu hơn thiết kế ban đầu, phải thay đổi giải pháp móng; (2) Biến động giá thép — mỗi lần giá thép tăng 10% làm tăng tổng chi phí phần thô 3–5%; (3) Thay đổi thiết kế sau khi đã thi công; (4) Nhân công nghỉ giữa chừng dẫn đến bê tông gián đoạn phải xử lý mạch ngừng; (5) Mua vật liệu không đạt chuẩn phải phá dỡ làm lại.
Vì sao nên quan tâm đến chi phí vòng đời của vật liệu?
Chi phí vòng đời (life-cycle cost) tính tổng cộng chi phí mua vào, lắp đặt, bảo trì, sửa chữa và thay thế trong suốt tuổi thọ công trình. Vật liệu đắt hơn 15% khi mua nhưng giảm chi phí bảo trì 30% trong 20 năm đầu sẽ cho tổng chi phí vòng đời thấp hơn đáng kể. Với công trình nhà ở dự kiến sử dụng 30–50 năm, đây là thước đo đáng tin cậy hơn so với chỉ so sánh đơn giá ban đầu.
Kết Luận
Chi phí xây nhà phần thô không phải con số cố định — nó phụ thuộc vào hàng chục biến số từ địa chất nền móng, giá vật liệu theo thời điểm, điều kiện thi công theo mùa đến chất lượng đội ngũ nhân công. Điều mà chủ đầu tư có thể kiểm soát được là: chất lượng thiết kế trước thi công, tiêu chuẩn vật liệu chọn lựa và tính chặt chẽ trong giám sát thi công.
Với điều kiện khí hậu đặc thù của miền Trung, vật liệu phần thô cần đáp ứng đồng thời yêu cầu về cường độ, khả năng chống thấm và ổn định kích thước — ba yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tổng chi phí tường xây khi tính đủ cả vữa và nhân công. Đầu tư đúng vào vật liệu phần thô ngay từ đầu là cách tiết kiệm hiệu quả nhất trên vòng đời 30–50 năm của công trình.
Để có báo giá vật liệu xây dựng phần thô cập nhật và tư vấn lựa chọn theo yêu cầu cụ thể của từng dự án tại khu vực miền Trung, bạn có thể tham khảo trực tiếp tại cửa hàng vật liệu xây dựng Trần Đoàn.
Tài Liệu Tham Khảo
Internal links:
Backlinks đã cài:
- TCVN 6477:2022 — Gạch bê tông: Yêu cầu kỹ thuật (Bộ Khoa học và Công nghệ)
- TCVN 1651-2:2018 — Thép cốt bê tông (Bộ Khoa học và Công nghệ)
- Thông tư 09/2012/TT-BXD — Quy định sử dụng vật liệu xây không nung (Bộ Xây dựng)
- QCVN 16:2023/BXD — Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về sản phẩm vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng)
- SỬ DỤNG SÀN GỖ CHO KHÁCH SẠN – VỪA SANG TRỌNG LẠI ẤM CÚNG
- Hồ Sơ Công Trình Của Gạch Không Nung Khai Phong: Từ Trường Học, Bệnh Viện Đến Sân Bay Chu Lai
- LỰA CHỌN SÀN GỖ THÔNG MINH, PHÙ HỢP CHO GIA ĐÌNH
- Cách Chọn Gạch Không Nung Phù Hợp Với Từng Loại Công Trình 2026
- CÁC MẪU THIẾT KẾ NHÀ BẾP ĐẸP VÀ HIỆN ĐẠI KẾT HỢP SÀN GỖ















